Friday, June 14, 2013

မႏၱေလးကက္သလစ္သာသနာႏွင့္ ဘုရင္ဂ်ီရြာႀကီးမ်ား (အပိုင္း ၆)


 ဖါသာရ္ဂ်ိဳးဇက္ေမာင္ႀကီး
(Fr.Joseph Maung Gyi)(Secular)
    ဖါသာရ္ ဂ်ိဳးဇက္ ေမာင္ႀကီးသည္ စစ္ကုိင္းတုိင္း ေရဦးၿမိဳ႕နယ္၊ ခ်မ္းသာရြာတြင္ ေမြးဖြားခဲ႔သည္။ ရဟန္း ဘုန္းႀကီးျဖစ္လုိသျဖင့္ မုံလွတြင္၄င္း၊ နဘက္တြင္ိ၄င္း ဖြင္႕လွစ္ခဲ႔ေသာ ရဟန္းျဖစ္ သင္ေက်ာင္းမ်ားမွတဆင့္ ရန္ကုန္ စံဂ်ဲရ္မာႏုိေကာ္လိပ္သုိ႔ တက္ေရာက္ သင္ၾကားခဲ႔သည္။ ဖါသာရ္ စံဂ်ဲရ္မာႏုိသည္ သဒၵါက်မ္း စာစီစာကုံးပညာ၊ သခ်ၤာ ဘာသာ၊ ေရေၾကာင္း အတတ္ႏွင့္ ဘာသာေရးဆုိင္ရာ သီအုိလိုဂ်ီႏွင့္ ဖီလိုဆုိဖီပညာရပ္မ်ား သင္ၾကား ပုိ႔ခ်ေပးခဲ႔သည္။ (၁၇၉၃)ခုႏွစ္တြင္ ဆရာေတာ္ႀကီး မန္ေတးဂါးဇား လက္ေတာ္မွ ရဟန္း သိကၡာခံသည္။ ဖါသာရ္ ဂ်ိဳးဇက္ေမာင္ႀကီးသည္ မုံလွရြာတြင္ သာသနာ အမွုေတာ္ကုိ ထမ္းေဆာင္ေနစဥ္ (၁၈၁၀)ခုႏွစ္ တြင္ မုံလွရြာ၌ ပ်ံလြန္ ေတာ္မူသည္။

။  (က) ကက္သလစ္ရာဇ၀င္၊ စာ-၃၃၃ (ခ) VivianBa, Feb, 1963, P.21 (ဂ) Fernandez, catholic churchin Burma, PP.10-11

ဖါသာရ္တာရုိလီ
Fr.Dominico Tarolli (Secular)
    (၁၈၃၁) ခုႏွစ္တြင္ အီတလီမွ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ဖါသာရ္ ေဒၚမီနီကုိတာရုိလီႏွင့္ ဂ်ိႏုိ၀ါမွ စိန္ႀသဂတ္စတင္း အသင္း၀င္ ဖါသာရ္ အန္တိုနီ ရစ္ကားတုိ႔သည္ ဆရာေတာ္ႀကီး ကာအုိႏွင့္ အတူ ရန္ကုန္သုိ႔ ေရာက္ရွိခဲ႔ၾကသည္။ ဆရာေတာ္ႀကီးမွာ ရန္ကုန္တြင္ ေနရစ္ၿပီး ဘုန္းေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါးကုိ အင္း၀သုိ႔ ေစလႊတ္ခဲ႔၏ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါးသည္ ခရစ္ယာန္ အနည္းငယ္ႏွင့္ မုံလွတြင္ ရွိေသာ ဖါသာရ္ ဒါမာတုိကုိ သြားေရာက္ ေတြ႔ဆုံသည္။ ထုိ႔ေနာက္ ဖါသာရ္ တာရုိလီက ခ်မ္းသာရြာသုိ႔ သြား၍ ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ ၾကည္႔ရွူသည္။ ဖါသာရ္ ရစ္ကားမွာ အင္း၀၊ နဘက္၊ ေခ်ာင္းဦး ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ ၾကည္႔ရူသည္။

    ဖါသာရ္ ေဒၚမီနီကုိ တာရုိလီသည္ ခ်မ္းသာရြာတြင္ စိန္ေလာရင္း အမည္ရွိ လွပေသာ သစ္သားဘုရား ေက်ာင္းတစ္ေဆာင္ႏွင့္ ဘုန္းႀကီးေန ေက်ာင္းတစ္ေဆာင္ လုပ္ခဲ႔သည္။ ဘုန္းႀကီးေန ေက်ာင္းအတြက္ ဘာသာ၀င္မ်ားက က်ပ္တစ္ေထာင္ထက္ မနည္း လွဴဒါန္းၾကသည္။ အဆုိပါ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းႏွင့္ ဘုရားေက်ာင္း တုိ႔သည္(၁၈၄၂) ခုႏွစ္ အေစာပုိင္းတြင္ မီးေလာင္ ပ်က္စီးခဲ႔ရသည္။ ဖါသာရ္ တာရုိလီသည္ ဆရာေတာ္ႀကီး ကာအုိ၏ လက္ေထာက္အျဖစ္ ပဲခူးကုိ ေျပာင္းေရႊ႕ ရသည္။(၁၈၃၃) ခုႏွစ္တြင္ ပုသိမ္၌ ပ်ံေတာ္မူသည္။

။ Vivian Ba, March, 1963, P.20
။ Ferdianand Andreino, Historical Record of the chief events connected with the Mission of  AVA  or nothern Burma. For the year 1830 to 1877, The voice, 1926.
။ The Voice, May, 1926, PP.126-131

ဖါသာရ္ရစ္ကား
Fr. Antonio Ricca (Augustinian)
    ဘုန္းေတာ္ႀကီး တာရုိလီႏွင့္ စိန္ႀသဂုတ္စတင္း၀င္ ဘုန္းေတာ္ႀကီး အန္တိုနီ ရစ္ကားတုိ႔သည္ ဆရာေတာ္ႀကီး ကာအုိႏွင့္ အတူ (၁၈၃၁) တြင္ ရန္ကုန္သုိ႔ ေရာက္ရွိလာခဲ႔သည္။ သူတုိ႔ ႏွစ္ပါးကုိ အင္း၀သုိ႔ ပို႔လုိက္သည္။ သူတုိ႔ ႏွစ္ပါးသည္ မုံလွုသုိ႔ သြားခဲ႔ၾကသည္။ ထုိေနာက္ ဖါသာရ္ ရစ္ကားမွာ အင္း၀သု႔ိ သြားၿပီး အင္း၀၊ နဘက္၊ ေခ်ာင္းဦး၊ ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ ႀကည္႔ရူ ခဲ႔သည္။ ဖါသာရ္ ရစ္ကားသည္ နဘက္တြင္ (၂) ႏွစ္ ေနၿပီး မက်န္းမာသျဖင့္ အီတလီသုိ႔ ျပန္ႂကြသည္။

။ Vivan Ba ,March,1963,P.20
။ The voice, May,1926,PP.126-131

ဖါသာရ္ပိုလီညာနီ
Fr. Nicolaus Polignani (Augustinian)
    စိန္ႀသဂုတ္စတင္း အသင္း၀င္ ဖါသာရ္ နီေကာလပ္စ္ ပုိလီညာနီသည္ (၁၈၃၂) ခုတြင္ ရန္ကုန္သုိ႔ ေရာက္ရွိခဲ႔သည္။ ေရွးဦးစြာ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီအား တရုတ္ျပည္ ပီကင္းၿမိဳ႕သုိ႔ ရဟန္းမင္းႀကီး၏ ကုိယ္စာလွယ္ အျဖစ္ အုပ္ခ်ဳပ္ရန္ သာသနာပ်ံ႕ပြါးေရး အသင္းက ေစလႊတ္ခဲ႔သည္။ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီသည္ ဥေရာပ သာသနာျပဳမ်ား တရုတ္ ဘုန္းေတာ္ႀကီးႏွစ္ပါးႏွင့္ အတူ မကာအုိသုိ႔ ေရာက္ရွိခဲ႔သည္။ တရုတ္ျပည္မွ တဆင့္ ျမန္မာႏုိင္ငံသုိ႔ ေရာက္ရွိလာျခင္း ျဖစ္သည္။

    (၁၈၃၂) ခုႏွစ္မွာပင္ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီ ခ်မ္းသာရြာသုိ႔ ေရာက္ရွိလာၿပီး ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ အုပ္ခ်ဳပ္သည္ ဖါသာရ္ အာဘုိနာနွင့္ ဖါသာရ္ ဗာတစ္လီတုိ႔ ျမန္မာျပည္ ေျမာက္ပုိင္း သာသနာကုိ ေရာက္ရွိလာႀကေသာ အခါ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီက ခ်မ္းသာရြာ၊ မုံလွ ႏွင္႔ ေခ်ာင္းရုိး ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ ၾကည္႔ရူ ရသည္။ ဖါသာရ္ ဗာတစ္လီ နဘက္ႏွင္႔ ေခ်ာင္းဦး ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ ၾကည္႔ရူရ၍ ဖါသာရ္ အဘုိနာက မင္းေနျပည္ေတာ္ အမရပူရ ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ ၾကည္႔ရူရသည္။ ထုိအခ်ိန္တြင္ ျမန္မာျပည္ ေျမာက္ပိုင္း သာသနာ၌ ဘာသာ၀င္ ဦးေရတစ္ေထာင္ခန္႔ ရွိသည္။

    ခ်မ္းသာရြာ၌ ဖါသာရ္ တာရုိလီသည္ တည္ေဆာက္ခဲ႔ေသာ စိန္ေလာရင္း ဘုရားရွိခုိးေက်ာင္းႏွင္႔ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမွာ (၁၈၄၂)ခုႏွစ္ ဦးပုိင္းတြင္ မီးေလာင္ ပ်က္စီးခဲ႔ရသည္။ မီးေလာင္မွု ျဖစ္ပြားခ်ိန္တြင္ ဖါသာရ္ ပိုလီညာနီမွာ မုံလွရြာသုိ႔ သြားေရာက္၍ ဘုရားေက်ာင္း ေဆာက္လုပ္ေနသျဖင့္ ခ်မ္းသာရြာတြင္ မရွိခဲ႔ေပ။ မီးေလာင္ကၽြမ္းမွု ျဖစ္ပြားရျခင္းမွာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးအား ေ၀ယ်ာ၀စၥ ေဆာင္ရြက္ေပးေနေသာ ကေလး တစ္ေယာက္သည္ မိီးအိမ္ထဲ ဆီထည္႔ရာမွ ဆီပုံး မီးစြဲၿပီး စတင္ ေလာင္ကၽြမ္းခဲ႔သည္။ မီးေလာင္ခိ်န္ ေလပင္႔တုိက္ ခတ္မွုေၾကာင့္ တေက်ာင္းလုံး တမုဟုတ္ျခင္း၊ ကူးစက္ ေလာင္ကၽြမ္းခဲ႔သည္။ ကက္သလစ္ ခရစ္ယာန္ ဘာသာ၀င္မ်ားႏွင့္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္မ်ားပါ ခ်က္ခ်င္း ျငိမ္းသတ္ၾကေသာ္လည္း တန္ဘုိး မရွိေသာ ပစၥည္းတခ်ိဳ႕ႏွင့္ အျမင္႕ တေတာင္ခန္႔ရွိ ေရႊခ်ထားေသာ မယ္ေတာ္ သခင္မ သစ္သားဆင္းတုတုိ႔သာ မီးေဘးမွ လြတ္ေျမာက္ ခဲ႔ရသည္။ ေရွးလူႀကီးမ်ား ေျပာဆုိခ်က္မ်ားအရ အဆုိပါ ဆင္းတုမွာ ကၽြန္းေတာရြာမွ ဘာသာ၀င္မ်ား တကြဲတျပား ထြက္ေျပးၿပီးေနာက္ ယူေဆာင္လာခဲ႔ေသာ ဆင္းတု ျဖစ္သည္။ အဆုိပါ ဆင္းတုမွာ ျမန္မာလူမ်ိဳးတစ္ဦး၏ အသင္႔အတင္႔ လက္ရာေျမာက္စြာ ထုလုပ္ထားေသာ ဆင္းတု ျဖစ္ဟန္တူသည္။ မယ္ေတာ္၏ လက္၀ဲ လက္ေမာင္းတြင္ သူငယ္ေတာ္ ေယဇူးအား ေပြ႔ပုိက္လ်က္ ရွိၿပီး၊ လက်္ာ လက္ဘက္တြင္ တစုံတရာ ကုိင္ထားသကဲ႔သု႔ိ တဘက္ ပိတ္ထားထားသည္။ St.Mary of Rose ဘြဲ႕နာမခံ (Oriental Ligaria) ၌ စိန္မာဂရက္အား အပ္ႏွံ ပူေဇာ္ထားေသာ တန္ခုိးႀကီးေသာ ဆင္းတု၏ ပုံသ႑ာန္အတိုင္း လက်္ာဘက္တြင္ ႏွင္းဆီပြင္႔ကုိ ကုိင္ထားဟန္ ရွိသည္။ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီ ေျပာေလ႔ရွိသည္မွာ အဆုိပါ မီးေလာင္ကၽြမ္းမွုေၾကာင့္ လွပေသာ ဘုရားေက်ာင္းေလးႏွင့္ အတူ ပရိေဘာဂ ပစၥည္းမ်ား ပ်က္စီးခဲ႔ရသည္။ သုိ႔ေသာ္ သာသနာအတြက္ သာ၍ ႀကီးမားေသာ အစားျပန္ မရႏုိင္သည္႔ ဆုံးရွုံးမွု တစ္ရပ္မွာ ေရွးေဟာင္း သာသနာျပဳ ပုဂိၢဳလ္ႀကီးမ်ား ထားရွိခဲ႔ေသာ အေရးႀကီးသည္႔ လက္ေရး စာမူ စာရြက္စာတမ္းမ်ား မွတ္ရာမ်ား မိီးေလာင္သြားျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ သာသနာနယ္ တခြင္တြင္ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီ တစ္ပါးသာ ခ်မ္းသာရြာ၌ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေနထုိင္ခဲ႔သည္ ကတေၾကာင္း၊ ခ်မ္းသာရြာအေနျဖင့္ စိတ္အခ်ရဆုံး ေနရာေဒသဟု ယူဆရသည္က တေၾကာင္း အဆုိပါ စာရြက္ စာတန္းမ်ား မွတ္တန္းမ်ားကုိ ခ်မ္းသာရြာ၌ ထိန္းသိမ္း ထားခဲ႔သည္။ ခ်မ္းသာရြာ ဘာသာ၀င္မ်ား၏ (Register)စာအုပ္မ်ားႏွင့္ အတူ အျခား ရြာေတာ္ရြာမ်ားမွ ဘာသာ၀င္မ်ား၏ ေဆးေၾကာျခင္း မွတ္တမ္းမ်ားလည္း မီးေလာင္ ပ်က္စီးသြားသည္။ မီးေလာင္ကၽြမ္းသည္႔ အခ်ိ္န္တြင္ ဆရာေတာ္ႀကီး ေခ်တီရီ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သုိ႔ ေရာက္ရွိေနသည္႕အခ်ိန္ ျဖစ္သျဖင့္ ခ်မ္းသာရြာ၌ ယာယီ ဘုရားေက်ာင္း ျပန္ေဆာက္ရန္ ဆရာေတာ္မွ ေငြက်ပ္ ေလးးရာ ခ်က္ခ်င္း ပုိ႔လုိက္သည္။ ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီမွာလည္း အမရပူရမွ ကုသုိလ္ရွင္ တခ်ိဳ႕ ရခဲ႔သည္။ ခ်မ္းသာရြာ ဘာသာ၀င္မ်ား၏ စုစုေပါင္း အလွဴေငြ တစ္ေထာင္က်ပ္ႏွင့္ သစ္သား ဘုရားေက်ာင္း ျပန္လည္ တည္ေဆာက္ႏုိင္ခဲ႔သည္။ ထုိသုိ႔ ေဆာက္လုပ္ရာ၌ ဘုရင္႔ နန္းေတာ္မွ ေဆးဆရာ သမားေတာ္ႀကီး ဆရာမွုန္ ဆုိသူက ေငြက်ပ္သုံးရာ ထပ္မံ လွဴဒါန္းၿပီးး ၀တ္ျပဳ ကုိးကြယ္ခ်ိန္ ဘုရားေက်ာင္း အတြင္း ေနရာ မရသူမ်ားအတြက္ မတ္တတ္ ရပ္ႏုိင္ေစရန္ ဆင္၀င္ႀကီး တခု တည္ေဆာက္ခဲ႔သည္။

ခ်မ္းသာရြာ ဘုရားေက်ာင္း ေက်ာက္စာ (၁၈၄၃)
    ခရစ္ သကၠရာဇ္ (၁၈၄၃)ခု ေဖေဖၚ၀ါရီလ (၁၆) ရက္ေန႔တြင္ ေလးစားအပ္ေသာ ေယာဟန္ ေခ်ရီတီ၏ ကုိယ္စားလွယ္ေတာ္ႀကီးသည္ ပထမေက်ာင္းကုိ ေကာင္းခ်ီး ေပးခဲ႔သည္။ ထုိအခ်ိန္တြင္ ဤသာသနာနယ္၌ ရွိေသာ (၁) ဘုန္းေတာ္ႀကီး ေဒါင္ေဒၚမႏွစ္ကူး (၂) သံႀသဂတ္ စတင္း အသင္း၀င္ ဘုန္းေတာ္ႀကီး နီေကာလာ ပုိလီညာနီ(၃) ဘယ္နယ္ဒီတင္ အသင္း ဘုန္းေတာ္ႀကီး ေဒါင္အီညာဆီအူး (၄) ကညာမာရီယား အသင္း၀င္ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ေဒါင္ေပါလူး အာဖတ္ (၅)ဘုန္းေတာ္ႀကီး ဂါေယတာ ႏုစ္ေဘာက္တုိ႔ ေကာင္းႀကီးေပး အခန္းအနားတြင္ ပါ၀င္ႀကသည္။ မစၥက္လင္ဇီရိမွ လုိအပ္သည္မ်ား လွဴဒါန္းခဲ႔သည္။

    (၁၈၄၃) ခု ေအာက္တုိဘာလတြင္ ဆရာေတာ္ႀကီး ေခ်ရီတီသည္ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ဖါသာရ္ အဘုနာ၊ ဘရာသာရ္ တက္ဆီအုိ၊ ဘရာသာရ္ အုိပါတီတုိ႔ႏွင့္ အတူ၊ အထက္အညာ ဘုရင္ဂ်ိီ ရြာႀကီးမ်ားရွိ ဘာသာ၀င္မ်ားအား ႀကည္႔ရူရန္ နယ္လွည္႔ ခရီး ထြက္ခဲ႔သည္။ ေရွးဦးစြာ နဘက္ ေခ်ာင္းဥိီးမွ တဆင့္ ေရဦးသုိ႔ ေရာက္ခဲ႔သည္။ ထုိအခ်ိန္က ေရဦးၿမိဳ႕သည္ ခရိုင္ၿမိဳ႕ ျဖစ္သည္။ ဆရာေတာ္ႀကီး ေခ်ရီတီ ေရဦးသုိ႔ ေရာက္ရွိေၾကာင္း ခ်မ္းသာရြာက ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီ သတင္း ရရွိသည္။ ထုိအခ်ိန္တြင္ မိုးမ်ားရြာသြန္းေနသျဖင့္ သြားေရး လာေရး ခက္ခဲသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီႏွင့္ ဘာသာ၀င္မ်ားက ျမင္းမ်ားျဖင့္ ေရဦးသုိ႔ သြား၍ ဆရာေတာ္ႀကိီးအား ႀကိဳဆုိ ၾကသည္။ ခ်မ္းသာရြာ အေရာက္တြင္ ေခါင္းေလာင္းမ်ား ထုိး၍ ၄င္း၊ ျမန္မာ႔ရုိးရာ အုိးစည္ ဗုံေမာင္း အက အခုန္မ်ားျဖင့္ ၄င္း၊ ဘာသာ၀င္ ငါးရာခန္႔က ႀကိဳဆုိ ဂါရ၀ျပဳ ၾကသည္။ ဆရာေတာ္ႀကီး ခ်မ္းသာရြာတြင္ ရက္အနည္းငယ္ ေနထုိင္ၿပီး ေနာက္ ဖါသာရ္ အဘုိနာတုိ႔ႏွင့္ အတူ ဘာသာ၀င္ (၁၂၅)ဥိီး ခန္႔ေသာ ေခ်ာင္းရိုးရြာသုိ႔ သြားေရာက္ ခဲ႔ၾကသည္။ ထုိ႔ေနာက္ မုံလွ ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ သြားေရာက္ ၾကည္႔ရူ ၾကသည္။ မုံလွ မွ ရွိန္းမကားသုိ႔ လွည္းျဖင့္ (၃) ရက္ ခရီး သြားခဲ႔ရသည္။ ရွိန္းမကားမွ ေလွစီး၍ အမရပူရ ျပန္လည္ ေရာက္ရွိခဲ႔ၾကသည္။

    ဖါသာရ္ ပုိလီညာနီသည္ ခ်မ္းသာရြာ ဘာသာ၀င္မ်ားကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ရသည္႔ အျပင္ ဆရာေတာ္ႀကီး ဘီဂန္းဒက္၏ ဂုိဏ္းေထာက္အျဖစ္ တာ၀န္ယူ ေဆာင္ရြက္ရသည္။(၁၈၅၉) ခုတြင္ ဆရာေတာ္ႀကီး ဘီဂန္းဒက္၏ ဆင္႔ေခၚခ်က္အရ မႏၲေလးသုိ႔ သြားရ ျပန္သည္။ အျပန္တြင္ နဘက္ရြာမွ ျဖတ္၍ ျပန္သည္။ နဘက္ရြာတြင္ ကာလ၀မ္းေရာဂါ ျဖစ္ေသာ အမ်ိဳးသမီးတစ္ဦးကုိ ေနာက္ဆုံး စကၠရမင္တူးမ်ား ေပးၿပီးေနာက္ နံနက္ ေစာေစာတြင္ ေခ်ာင္းဥိီးသုိ႔ ထြက္ခြာခဲ႔သည္။ လမ္းတြင္ မေမ်ွာ္လင္႔ဘဲ ေဘးထုိး ရင္က်ပ္ျဖစ္ၿပီး သတိလစ္ သြားခဲ႔သည္။ ေခ်ာင္းဦး ေရာက္ခါနီးတြင္ ပ်ံေတာ္မူသည္။ ပ်ံေတာ္မူသည္႔ေန႔မွာ (၁၈၅၉) ခု ဒီဇင္ဘာလ (၃)ရက္ေန႔ ျဖစ္သည္။ ေခ်ာင္းဦးတြင္ သၿဂႋဳလ္သည္။


။ The Voice, May,1926,PP.126-131
။ The Voice, August,1926,PP.220-224
။ (က) The Voice, July, 1926, PP.181-185  (ခ) The Voice, August, 1926, PP.220-224
။ The Voice,Sept,1926,PP.247-250

ဖါသာရ္ ဂ်ိဳးဇက္ အင္ရီခ်ီ (၁၇၉၁-၁၈၄၁)
Fr. Joseph Enrici (Oblates)
    ဖါသာရ္ ဂ်ိဳးဇက္ အင္ရီခ်ီသည္ (၁၈၃၉) ခုတြင္ ႀသဘလိပ္အသင္းမွ ပထမဆုံး ျမန္မာႏုိင္ငံသုိ႔ ေရာက္ရွိလာေသာ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ျဖစ္သည္။ နဘက္ႏွင့္ မုံလွတြင္ (၂)ႏွစ္ အမွုထမ္းၿပီး မုံလွတြင္ (၁၈၄၁)ခု သက္ေတာ္ (၅၀)တြင္ ပ်ံေတာ္မူသည္။

။ (က) Vivian  Ba, April,1963,P.19
    ( ခ ) The Voice,May,1926,PP.126-131
ဆက္ရန္..